TIÊU CHUẨN HALAL

1. HALAL là gì?

HALAL là thuật ngữ trong tiếng Ả Rập, được sử dụng để chỉ những sản phẩm, hoạt động hoặc hành vi được phép theo các nguyên tắc của Hồi giáo.

Trong lĩnh vực thực phẩm và nông nghiệp, HALAL không chỉ được hiểu đơn giản là một danh sách những loại thực phẩm được phép sử dụng. Khái niệm này còn liên quan đến nguồn nguyên liệu, phương thức sản xuất, chế biến, vệ sinh, bảo quản, vận chuyển, bao gói và truy xuất nguồn gốc.

Theo hệ thống tiêu chuẩn của Standards and Metrology Institute for Islamic Countries (SMIIC) thuộc Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC), tiêu chuẩn OIC/SMIIC 1:2019 – General Requirements for Halal Food đưa ra các yêu cầu chung đối với thực phẩm HALAL ở các giai đoạn của chuỗi thực phẩm.

Nói một cách dễ hiểu, một sản phẩm muốn được xác định là HALAL không chỉ cần có nguyên liệu phù hợp mà còn phải được kiểm soát để tránh việc sản phẩm bị ảnh hưởng bởi các thành phần hoặc quy trình không phù hợp với yêu cầu HALAL.

---

2. Chứng nhận HALAL là gì?

Chứng nhận HALAL là việc một tổ chức đánh giá sự phù hợp thực hiện đánh giá sản phẩm, quy trình hoặc hệ thống liên quan để xác định mức độ đáp ứng các yêu cầu HALAL áp dụng.

Đối với doanh nghiệp, chứng nhận HALAL có thể giúp chứng minh với khách hàng và đối tác rằng sản phẩm đã được đánh giá theo một chương trình hoặc bộ yêu cầu HALAL cụ thể.

Cần lưu ý rằng HALAL không phải chỉ có một tiêu chuẩn duy nhất áp dụng giống nhau cho mọi quốc gia và mọi sản phẩm. Thị trường xuất khẩu có thể có yêu cầu riêng, vì vậy doanh nghiệp cần xác định rõ thị trường mục tiêu và chương trình chứng nhận phù hợp.

SMIIC hiện công bố nhiều tiêu chuẩn liên quan đến hạ tầng chất lượng HALAL, trong đó có OIC/SMIIC 1:2019 về thực phẩm HALAL và OIC/SMIIC 2:2019 về yêu cầu đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng nhận HALAL.

---

3. Tiêu chuẩn HALAL tập trung vào những vấn đề nào?

Đối với thực phẩm, OIC/SMIIC 1:2019 đề cập đến nhiều khía cạnh trong chuỗi thực phẩm, từ nguồn nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng.

Một số nội dung quan trọng gồm:

– Nguồn nguyên liệu và nguồn thực phẩm;

– Quy định liên quan đến động vật và việc giết mổ;

– Thành phần và phụ gia;

– Quá trình chế biến;

– Máy móc, dụng cụ và dây chuyền sản xuất;

– Điều kiện vệ sinh và vệ sinh an toàn thực phẩm;

– Bảo quản;

– Trưng bày và phục vụ;

– Vận chuyển;

– Nhận diện và truy xuất nguồn gốc;

– Bao bì và ghi nhãn;

– Kiểm tra, xác nhận và thẩm tra.

SMIIC xác định OIC/SMIIC 1:2019 áp dụng các yêu cầu chung đối với thực phẩm ở các giai đoạn của chuỗi thực phẩm.

Điều này cho thấy HALAL không chỉ kiểm soát “sản phẩm có gì” mà còn quan tâm đến “sản phẩm được tạo ra, xử lý và đưa đến người tiêu dùng như thế nào”.

---

4. HALAL có liên quan như thế nào đến nông nghiệp?

HALAL có mối liên hệ với nông nghiệp thông qua toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm.

Từ sản xuất nguyên liệu ban đầu, chăn nuôi, thủy sản, thu hoạch, sơ chế, chế biến cho đến đóng gói, bảo quản và vận chuyển, các yếu tố liên quan đến HALAL có thể cần được xem xét tùy theo loại sản phẩm và chương trình chứng nhận.

Đối với sản phẩm trồng trọt

Các sản phẩm như:

– Lúa gạo;

– Rau, củ, quả;

– Cà phê;

– Hồ tiêu;

– Hạt và ngũ cốc;

– Trái cây;

– Các loại nông sản tươi và sản phẩm chế biến từ nông sản.

có thể hướng đến thị trường HALAL nếu sản phẩm và quá trình sản xuất, chế biến đáp ứng các yêu cầu áp dụng.

Đối với sản phẩm thực vật, việc đánh giá không chỉ dừng ở bản thân nguyên liệu mà còn có thể liên quan đến phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, quá trình sản xuất, thiết bị, bao bì, vệ sinh, bảo quản và vận chuyển.

Đối với chăn nuôi

HALAL đặc biệt quan trọng đối với các sản phẩm có nguồn gốc động vật.

Ngoài các yêu cầu đối với sản phẩm, nguồn thức ăn và quá trình chăn nuôi cũng có thể trở thành một phần của chuỗi kiểm soát HALAL.

SMIIC hiện có tiêu chuẩn OIC/SMIIC 23:2022 – Feeding Stuffs for Halal Animals – General Requirements, dành cho thức ăn của động vật HALAL.

Đối với thủy sản

Các sản phẩm thủy sản cũng có thể tham gia chuỗi cung ứng sản phẩm HALAL. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần xác định chính xác yêu cầu áp dụng đối với từng sản phẩm và thị trường mục tiêu thay vì mặc định rằng mọi sản phẩm thủy sản đều có cùng yêu cầu chứng nhận.

Đối với nông sản chế biến

Đây là lĩnh vực HALAL có ý nghĩa đặc biệt rõ rệt.

Ví dụ:

Xoài tươi → sơ chế → cắt → sấy → bổ sung nguyên liệu/phụ gia → đóng gói → bảo quản → vận chuyển → xuất khẩu

Trong chuỗi này, doanh nghiệp cần quan tâm không chỉ đến quả xoài mà còn đến các thành phần được sử dụng trong chế biến và những yếu tố có thể ảnh hưởng đến tính phù hợp HALAL của sản phẩm.

---

5. Vì sao nguyên liệu và phụ gia lại quan trọng?

Một sản phẩm có nguồn gốc từ nông nghiệp có thể bắt đầu từ nguyên liệu hoàn toàn tự nhiên nhưng trong quá trình chế biến lại sử dụng thêm nhiều thành phần khác.

Ví dụ:

– Chất tạo ngọt;

– Hương liệu;

– Chất tạo màu;

– Gelatin;

– Chất nhũ hóa;

– Dầu và chất béo;

– Chất hỗ trợ chế biến;

– Các thành phần có nguồn gốc động vật.

Do đó, doanh nghiệp cần kiểm soát nguồn gốc của các thành phần được sử dụng.

SMIIC hiện có tiêu chuẩn riêng OIC/SMIIC 24:2020 – General Requirements for Food Additives and Other Added Chemicals to Halal Food, cho thấy phụ gia và các hóa chất được bổ sung vào thực phẩm là một nội dung được xem xét trong hệ thống tiêu chuẩn HALAL.

---

6. HALAL không chỉ liên quan đến nguyên liệu

Một điểm quan trọng trong việc áp dụng HALAL là kiểm soát toàn bộ quá trình.

Doanh nghiệp cần quan tâm đến:

Nguyên liệu

Xác định nguồn gốc và thành phần của nguyên liệu, phụ gia và các chất hỗ trợ sản xuất.

Sản xuất và chế biến

Kiểm soát quy trình để tránh việc sử dụng hoặc tiếp xúc với các thành phần không phù hợp với yêu cầu HALAL.

Máy móc và dụng cụ

Thiết bị, dụng cụ và dây chuyền sản xuất là một phần của quá trình cần được kiểm soát.

Vệ sinh

Vệ sinh và an toàn thực phẩm là những yếu tố quan trọng trong hệ thống yêu cầu HALAL.

Bao bì

Bao bì và vật liệu tiếp xúc với sản phẩm cũng cần được xem xét phù hợp với yêu cầu áp dụng.

Kho và vận chuyển

Sản phẩm cần được bảo quản và vận chuyển theo các yêu cầu nhằm duy trì tính phù hợp của sản phẩm trong suốt chuỗi cung ứng.

Truy xuất nguồn gốc

Doanh nghiệp cần có khả năng xác định nguồn gốc và quá trình di chuyển của sản phẩm trong chuỗi cung ứng.

Các nội dung trên phù hợp với phạm vi mà SMIIC công bố cho OIC/SMIIC 1:2019, bao gồm chế biến, thiết bị, lưu trữ, vận chuyển, vệ sinh, an toàn thực phẩm, nhận diện và truy xuất nguồn gốc.

---

7. HALAL và HARAM là gì?

Trong thuật ngữ Hồi giáo:

HALAL được hiểu là những gì được phép.

Ngược lại, HARAM được dùng để chỉ những gì bị cấm theo các nguyên tắc Hồi giáo.

Trong lĩnh vực thực phẩm, các yêu cầu HALAL liên quan đến việc xác định nguồn nguyên liệu và kiểm soát quá trình để sản phẩm đáp ứng các quy định áp dụng.

Đối với những trường hợp nguồn gốc hoặc thành phần cần được xác định rõ, doanh nghiệp cần có hồ sơ và bằng chứng phù hợp để phục vụ quá trình đánh giá.

---

8. Những sản phẩm nông nghiệp nào có thể quan tâm đến HALAL?

HALAL đặc biệt đáng quan tâm đối với các doanh nghiệp có định hướng xuất khẩu hoặc tham gia chuỗi cung ứng thực phẩm quốc tế.

Một số nhóm sản phẩm có thể xem xét gồm:

– Gạo và các sản phẩm từ gạo;

– Cà phê;

– Hồ tiêu và gia vị;

– Trái cây và rau củ;

– Nông sản sấy;

– Nước ép và đồ uống;

– Thực phẩm chế biến từ nông sản;

– Sản phẩm chăn nuôi;

– Thủy sản;

– Thức ăn chăn nuôi;

– Các sản phẩm có sử dụng phụ gia hoặc nguyên liệu có nguồn gốc động vật.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng cứ là nông sản thì bắt buộc phải có chứng nhận HALAL. Việc có cần chứng nhận hay không phụ thuộc vào sản phẩm, thị trường, khách hàng và yêu cầu nhập khẩu hoặc chương trình chứng nhận cụ thể.

---

9. HALAL mang lại lợi ích gì cho doanh nghiệp?

Mở rộng thị trường

Chứng nhận HALAL có thể hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nhóm khách hàng Hồi giáo và các thị trường có nhu cầu đối với sản phẩm HALAL.

Tăng khả năng đáp ứng yêu cầu của đối tác

Đối với một số thị trường hoặc khách hàng, chứng nhận HALAL có thể là một yêu cầu trong quá trình lựa chọn nhà cung cấp.

Tăng tính minh bạch của chuỗi cung ứng

Quá trình chuẩn bị chứng nhận thúc đẩy doanh nghiệp quan tâm hơn đến nguồn nguyên liệu, phụ gia, quy trình sản xuất, vệ sinh, bảo quản và truy xuất.

Nâng cao giá trị sản phẩm

Đối với những sản phẩm hướng đến thị trường quốc tế, việc đáp ứng thêm các yêu cầu phù hợp có thể giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường.

SMIIC cho biết hệ thống tiêu chuẩn HALAL được xây dựng nhằm hỗ trợ sự hài hòa của các yêu cầu HALAL và tạo thuận lợi cho việc công nhận, chấp nhận chứng nhận trong thương mại quốc tế.

---

10. HALAL có giống VietGAP, GlobalG.A.P. hay OCOP không?

Không.

Mỗi hệ thống có mục tiêu và phạm vi khác nhau.

Tiêu chuẩn/chương trình	Trọng tâm chính
HALAL	Sự phù hợp của sản phẩm và quá trình với các yêu cầu HALAL
VietGAP	Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt tại Việt Nam
GlobalG.A.P.	Thực hành nông nghiệp tốt theo hệ thống tiêu chuẩn quốc tế
HACCP	Phân tích mối nguy và kiểm soát các điểm kiểm soát tới hạn trong an toàn thực phẩm
ISO 22000	Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm
OCOP	Chương trình phát triển sản phẩm đặc trưng, lợi thế của địa phương

Vì vậy, một sản phẩm có thể đồng thời đáp ứng nhiều hệ thống khác nhau nếu phù hợp với yêu cầu của từng chương trình.

Ví dụ, một sản phẩm nông nghiệp có thể xây dựng chuỗi:

VietGAP → truy xuất nguồn gốc → sơ chế/chế biến → HACCP/ISO 22000 → HALAL → OCOP

Tùy mục tiêu của doanh nghiệp và thị trường, các tiêu chuẩn/chương trình này có thể bổ trợ cho nhau thay vì thay thế lẫn nhau.

---

11. HALAL và truy xuất nguồn gốc

Truy xuất nguồn gốc là một nội dung đặc biệt quan trọng trong chuỗi nông nghiệp hiện đại.

Đối với sản phẩm hướng đến HALAL, doanh nghiệp cần quan tâm đến khả năng chứng minh:

Nguyên liệu từ đâu → được sản xuất như thế nào → sử dụng thành phần gì → chế biến ở đâu → đóng gói như thế nào → bảo quản ra sao → vận chuyển đến đâu.

OIC/SMIIC 1:2019 đưa identification and traceability – nhận diện và truy xuất nguồn gốc vào phạm vi các yêu cầu của tiêu chuẩn.

Điều này cho thấy HALAL có thể được kết nối với các hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản và quản lý chuỗi cung ứng mà doanh nghiệp đang triển khai.

---

12. Doanh nghiệp muốn hướng đến chứng nhận HALAL cần chuẩn bị gì?

Trước tiên, doanh nghiệp nên xác định:

1. Sản phẩm nào cần chứng nhận?

Xác định rõ sản phẩm, nguyên liệu và quy trình sản xuất.

2. Thị trường nào là thị trường mục tiêu?

Yêu cầu HALAL có thể khác nhau giữa các thị trường và chương trình chứng nhận.

3. Nguồn nguyên liệu có thể chứng minh được không?

Cần quản lý hồ sơ và thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, phụ gia và các thành phần liên quan.

4. Quy trình sản xuất có được kiểm soát không?

Doanh nghiệp cần xem xét dây chuyền, thiết bị, vệ sinh, kho, vận chuyển và các điểm có khả năng ảnh hưởng đến tính phù hợp HALAL.

5. Hệ thống hồ sơ và truy xuất có đầy đủ không?

Việc kiểm soát hồ sơ giúp doanh nghiệp chứng minh nguồn gốc và quá trình sản xuất khi đánh giá.

Sau đó, doanh nghiệp có thể làm việc với tổ chức chứng nhận phù hợp để xác định chương trình và phạm vi đánh giá.

SMIIC có riêng OIC/SMIIC 2:2019 quy định các yêu cầu đối với các tổ chức thực hiện chứng nhận HALAL, nhằm hướng đến việc các tổ chức chứng nhận hoạt động có năng lực, nhất quán và khách quan.

---

13. HALAL – một hướng đi cho nông sản Việt Nam

Việt Nam có thế mạnh về nhiều nhóm nông sản như gạo, cà phê, trái cây, gia vị, thủy sản và thực phẩm chế biến.

Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng quốc tế, việc tìm hiểu các yêu cầu của những thị trường khác nhau là cần thiết.

HALAL có thể trở thành một trong những hướng mà doanh nghiệp nông nghiệp và thực phẩm xem xét khi muốn mở rộng thị trường, nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng và tăng tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Quan trọng hơn, doanh nghiệp không nên chỉ xem HALAL là một “logo trên bao bì”, mà cần nhìn nhận đây là một phần của quản lý nguyên liệu, sản xuất, vệ sinh, chuỗi cung ứng và truy xuất nguồn gốc.

---

Kết luận

HALAL là một hệ thống yêu cầu liên quan đến sản phẩm và quá trình sản xuất phù hợp với các nguyên tắc Hồi giáo.

Đối với lĩnh vực nông nghiệp, HALAL có thể liên quan đến nhiều mắt xích từ sản xuất nguyên liệu, chăn nuôi, trồng trọt, thủy sản, sơ chế, chế biến, phụ gia, bao bì, bảo quản, vận chuyển cho đến truy xuất nguồn gốc.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, việc tìm hiểu HALAL cần được thực hiện cùng với việc xác định sản phẩm, thị trường mục tiêu và chương trình chứng nhận cụ thể. Đây là cơ sở để doanh nghiệp lựa chọn yêu cầu phù hợp và chuẩn bị chuỗi sản xuất một cách hiệu quả.

Nguồn tham khảo

• Standards and Metrology Institute for Islamic Countries (SMIIC) – OIC/SMIIC 1:2019, General Requirements for Halal Food.
• SMIIC – Standards Catalogue – danh mục các tiêu chuẩn OIC/SMIIC liên quan đến HALAL.
• SMIIC – TC1 Halal Food Issues – thông tin về các tiêu chuẩn và hoạt động tiêu chuẩn hóa HALAL.
• GOODCERT / Chungnhanquocgia.com – tài liệu tham khảo về chứng nhận HALAL và phạm vi áp dụng trong nông nghiệp, thực phẩm.